Kryptowaluty umożliwiają szybkie przesyłanie środków bez względu na granice państw, ale nieodwracalność transakcji jest również wykorzystywana przez przestępców. Fałszywe inwestycje, podejrzane platformy, podszywanie się pod konsultantów oraz prośby o wpłatę pieniędzy przez Bitcoin ATM to tylko niektóre przykłady zagrożeń.
Scam kryptowalutowy może wyglądać profesjonalnie. Oszuści przygotowują strony internetowe przypominające prawdziwe giełdy, publikują reklamy z wizerunkami znanych osób i kontaktują się z potencjalnymi ofiarami przez telefon, komunikatory lub media społecznościowe.
W tym poradniku wyjaśniamy, jak działają oszustwa kryptowalutowe, jakie sygnały powinny wzbudzić ostrożność oraz co zrobić, aby ograniczyć ryzyko utraty środków.
Czym właściwie są oszustwa inwestycyjne na rynku krypto?
Oszustwo inwestycyjne polega na nakłonieniu użytkownika do przekazania pieniędzy lub kryptowalut pod pretekstem osiągnięcia zysku. Przestępca może przedstawiać się jako doradca, broker, pracownik giełdy, specjalista od odzyskiwania środków albo przedstawiciel znanej instytucji.
Ofiara otrzymuje propozycję inwestycji, która ma być bezpieczna, łatwa i wyjątkowo dochodowa. Często pojawiają się zapewnienia o:
- gwarantowanym zysku,
- braku ryzyka,
- dostępie do poufnych informacji,
- automatycznym systemie tradingowym,
- ograniczonej czasowo okazji,
- możliwości szybkiego pomnożenia kapitału.
W rzeczywistości żadna inwestycja w kryptowaluty nie zapewnia gwarantowanego zysku. FINMA zwraca uwagę, że nieautoryzowani dostawcy usług finansowych i oszuści inwestycyjni często korzystają z podobnych schematów działania, dlatego przed przekazaniem środków należy dokładnie sprawdzić firmę oraz osoby oferujące inwestycję.
Jak w praktyce wyglądają oszustwa kryptowalutowe?
Pierwszy kontakt najczęściej następuje przez reklamę internetową, wiadomość w mediach społecznościowych, aplikację randkową, e-mail, SMS albo telefon.
Reklama może sugerować, że znany przedsiębiorca, inwestor lub prezenter telewizyjny promuje platformę pozwalającą zarabiać na Bitcoinie. Po wypełnieniu formularza szybko kontaktuje się „doradca inwestycyjny”.
Na początku oszust może poprosić o niewielką wpłatę. Następnie użytkownik otrzymuje dostęp do profesjonalnie wyglądającego panelu, na którym widzi rosnące saldo i pozorne zyski. Liczby wyświetlane na stronie nie muszą jednak odpowiadać prawdziwym transakcjom.
Kiedy użytkownik próbuje wypłacić pieniądze, pojawiają się kolejne opłaty:
- podatek od zysku,
- prowizja za wypłatę,
- opłata za weryfikację,
- koszt odblokowania konta,
- depozyt bezpieczeństwa,
- opłata związana z przeciwdziałaniem praniu pieniędzy.
Po dokonaniu wpłaty oszuści żądają następnych środków lub przestają odpowiadać.
Dlaczego oszustwa związane z kryptowalutami są tak powszechne?
Jedną z przyczyn jest specyfika transakcji blockchain. Po zatwierdzeniu transferu kryptowalut zazwyczaj nie można go anulować tak jak tradycyjnego przelewu bankowego.
Oszuści wykorzystują również:
- międzynarodowy charakter rynku,
- szybkie transfery środków,
- zainteresowanie Bitcoinem i nowymi projektami,
- ograniczoną wiedzę początkujących użytkowników,
- trudność w rozpoznaniu prawdziwej firmy,
- możliwość tworzenia anonimowych profili i stron internetowych,
- presję związaną z obawą przed utratą okazji inwestycyjnej.
Szwajcarskie Narodowe Centrum Cyberbezpieczeństwa ostrzega między innymi przed fałszywymi reklamami inwestycyjnymi, phishingiem skierowanym do posiadaczy kryptowalut oraz firmami obiecującymi odzyskanie pieniędzy utraconych w poprzednim oszustwie.
Jak oszuści wykorzystują psychologię, by manipulować inwestorami?
Skuteczność wielu scamów nie wynika z zaawansowanej technologii, lecz z odpowiedniego wpływania na emocje użytkownika.
Presja czasu
Oszuści przekonują, że oferta wygaśnie za kilka godzin albo że cena wybranej kryptowaluty za chwilę gwałtownie wzrośnie. Celem jest ograniczenie czasu na sprawdzenie informacji.
Obietnica szybkiego zysku
Ofiara widzi przykładowe wyniki innych inwestorów, fałszywe komentarze lub spreparowane potwierdzenia wypłat. Ma to stworzyć wrażenie, że zarobek jest prosty i niemal pewny.
Budowanie autorytetu
Przestępca może podszywać się pod bank, policję, urząd, giełdę kryptowalutową, znanego inwestora lub pracownika pomocy technicznej.
Stopniowe zwiększanie wpłat
Pierwsza kwota jest niewielka. Gdy użytkownik zobaczy fikcyjny zysk, oszust namawia go do wpłacenia większej sumy.
Wzbudzanie strachu
Ofiara słyszy, że jej konto jest zagrożone, ktoś próbuje ukraść jej oszczędności albo została powiązana z przestępstwem. Następnie otrzymuje instrukcję przesłania pieniędzy na rzekomo bezpieczny portfel.
Izolowanie ofiary
Oszuści mogą prosić, aby nie informować rodziny, banku, pracowników Bitcoin ATM ani policji. Twierdzą, że transakcja jest poufna albo że osoby trzecie mogłyby ją zablokować.
Najczęstsze rodzaje oszustw kryptowalutowych
Darmowe nagrody i fałszywe airdropy
Użytkownik otrzymuje informację, że może odebrać darmowe tokeny. Warunkiem ma być połączenie portfela ze stroną lub podpisanie komunikatu.
Fałszywa strona może uzyskać uprawnienia do przeniesienia tokenów z portfela. Innym wariantem jest prośba o przesłanie niewielkiej kwoty w celu „aktywacji” nagrody.
Prawdziwy airdrop nie powinien wymagać podawania frazy odzyskiwania ani klucza prywatnego.
Ransomware
Ransomware jest złośliwym oprogramowaniem blokującym dostęp do urządzenia albo szyfrującym znajdujące się na nim pliki. Przestępcy żądają następnie okupu, często w kryptowalucie.
Zapłacenie okupu nie gwarantuje odzyskania danych. Najważniejszym zabezpieczeniem są aktualizacje systemu, ostrożność podczas otwierania załączników oraz regularne kopie zapasowe przechowywane poza głównym urządzeniem.
Szantaż
Ofiara otrzymuje wiadomość, w której nadawca twierdzi, że posiada kompromitujące nagrania, dane lub historię aktywności internetowej. W zamian za usunięcie materiałów żąda płatności w Bitcoinie.
Takie wiadomości często są wysyłane masowo. Mogą zawierać stare hasło pochodzące z wcześniejszego wycieku danych, aby zwiększyć wiarygodność groźby.
Nie należy płacić ani odpowiadać. Warto zmienić hasła, włączyć uwierzytelnianie dwuskładnikowe i zgłosić próbę szantażu odpowiednim służbom.
Oszustwo typu rug pull
Rug pull występuje wtedy, gdy twórcy projektu promują nowy token, pozyskują kapitał od użytkowników, a następnie wycofują płynność lub porzucają projekt.
Warto uważać na projekty, które:
- nie przedstawiają informacji o zespole,
- obiecują nierealne zyski,
- nie mają audytu kodu,
- posiadają niejasną dokumentację,
- opierają promocję wyłącznie na influencerach,
- koncentrują dużą część tokenów w kilku portfelach,
- uniemożliwiają swobodną sprzedaż tokenu.
Oszustwa phishingowe
Phishing polega na podszywaniu się pod prawdziwą platformę, portfel, bank lub urząd. Użytkownik otrzymuje link prowadzący do strony przypominającej oryginalny serwis.
Fałszywa strona może próbować przejąć:
- login i hasło,
- kod uwierzytelniający,
- frazę odzyskiwania,
- klucz prywatny,
- dane karty,
- dostęp do portfela.
Przed zalogowaniem należy sprawdzić pełny adres strony. Bezpieczniej jest korzystać z własnej zakładki w przeglądarce niż z linku przesłanego w wiadomości.
Fałszywe prezenty w mediach społecznościowych
Scammerzy tworzą profile podobne do kont znanych przedsiębiorców, giełd lub projektów kryptowalutowych. Następnie publikują informację o rozdawaniu kryptowalut.
Typowy komunikat obiecuje odesłanie podwójnej liczby tokenów, jeśli użytkownik najpierw prześle określoną kwotę na wskazany adres.
Legalna firma nie wymaga wcześniejszego przesłania kryptowaluty w celu odebrania nagrody.
Schematy Ponziego
Schemat Ponziego wypłaca wcześniejszym uczestnikom środki pochodzące z wpłat nowych użytkowników. System może przez pewien czas wyglądać na dochodowy, ponieważ pierwsze wypłaty rzeczywiście są realizowane.
Problemy zaczynają się, gdy liczba nowych wpłat spada. Organizatorzy ograniczają wtedy wypłaty, wprowadzają dodatkowe opłaty albo znikają z pieniędzmi.
Sygnałem ostrzegawczym jest stały, wysoki i gwarantowany zwrot niezależny od sytuacji rynkowej.
Fałszywe giełdy kryptowalut
Fałszywa giełda może wyglądać jak legalna platforma inwestycyjna. Zawiera wykresy, historię transakcji, saldo i obsługę klienta, ale wszystkie dane mogą być kontrolowane przez oszustów.
Przed wpłatą należy sprawdzić:
- historię domeny,
- dane firmy,
- regulamin i informacje kontaktowe,
- możliwość wykonania niewielkiej wypłaty,
- ostrzeżenia publikowane przez regulatorów,
- sposób zabezpieczenia kont,
- niezależne opinie z różnych źródeł.
Sama obecność szwajcarskiego adresu albo symbolu flagi Szwajcarii nie oznacza, że firma rzeczywiście działa w tym kraju. FINMA wskazuje, że część podejrzanych dostawców jedynie deklaruje posiadanie szwajcarskiego biura.
Ataki na pożyczki flash
Pożyczki flash są zaawansowanym narzędziem stosowanym w zdecentralizowanych finansach. Pozwalają pożyczyć środki bez zabezpieczenia, pod warunkiem że pożyczka zostanie zwrócona w ramach tej samej transakcji blockchain.
Atakujący mogą wykorzystać błędy w smart kontrakcie, manipulować ceną tokenu lub mechanizmem wyroczni i wyprowadzić środki z protokołu.
Jest to przede wszystkim zagrożenie dla aplikacji DeFi i ich dostawców płynności. Przed skorzystaniem z protokołu warto sprawdzić audyty, historię projektu i zasady zarządzania ryzykiem.
Oszustwa związane z Bitcoin ATM
Bitcoin ATM jest legalnym urządzeniem umożliwiającym zakup lub sprzedaż kryptowalut. Sam automat nie jest źródłem oszustwa. Problem pojawia się wtedy, gdy przestępca nakłania ofiarę do wpłacenia gotówki i przesłania kryptowaluty na kontrolowany przez niego adres.
Scammer może podszywać się pod:
- pracownika banku,
- policjanta,
- urzędnika podatkowego,
- konsultanta technicznego,
- członka rodziny,
- przedstawiciela giełdy,
- doradcę inwestycyjnego.
Ofiara otrzymuje kod QR i polecenie zeskanowania go w Bitcoin ATM. Kod zawiera adres portfela oszusta. Po wpłacie gotówki kryptowaluta zostaje wysłana bezpośrednio na ten adres.
FBI i amerykańska Federalna Komisja Handlu ostrzegają przed oszustami wykorzystującymi Bitcoin ATM oraz kody QR do szybkiego przejmowania środków. Charakterystycznym elementem jest żądanie działania pod presją i pozostawania na linii telefonicznej podczas wykonywania transakcji.
Najważniejsza zasada bezpieczeństwa
Nie korzystaj z Bitcoin ATM na polecenie nieznanej osoby kontaktującej się telefonicznie lub przez internet.
Bank, policja, urząd, pomoc techniczna ani operator automatu nie poproszą o przesłanie pieniędzy na „bezpieczny portfel” w celu:
- zabezpieczenia konta,
- anulowania podejrzanej transakcji,
- zapłacenia mandatu lub podatku,
- odblokowania komputera,
- ochrony oszczędności,
- potwierdzenia tożsamości,
- uniknięcia odpowiedzialności karnej.
Podczas prawidłowej transakcji użytkownik powinien skanować wyłącznie adres własnego portfela albo adres odbiorcy, którego samodzielnie zna i zweryfikował.
Przykład działania oszustów na rynku kryptowalut
Użytkownik widzi w mediach społecznościowych reklamę platformy inwestującej w Bitcoin. Reklama wykorzystuje logo znanego portalu oraz zdjęcie popularnej osoby.
Po pozostawieniu numeru telefonu kontaktuje się z nim „opiekun inwestycyjny”. Doradca mówi profesjonalnie i pomaga założyć konto. Na początek proponuje niewielką wpłatę.
Po kilku dniach saldo na platformie pokazuje znaczny zysk. Doradca przekonuje użytkownika, że to najlepszy moment na zwiększenie inwestycji. Proponuje wpłatę większej kwoty przez przelew, kartę albo Bitcoin ATM.
Kiedy użytkownik chce wypłacić pieniądze, dowiaduje się, że musi najpierw zapłacić podatek. Po zapłaceniu pojawia się kolejna opłata za odblokowanie rachunku.
W pewnym momencie kontakt się urywa. Następnie do ofiary zgłasza się inna firma, która obiecuje odzyskanie środków za opłatą z góry. Jest to kolejny etap tego samego lub podobnego oszustwa.
Szwajcarskie NCSC ostrzega, że oszuści oferujący odzyskanie utraconych środków często ponownie wykorzystują osoby, które wcześniej padły ofiarą fałszywej inwestycji.
Jak rozpoznać scam kryptowalutowy?
Szczególną ostrożność należy zachować, gdy oferta zawiera jeden lub kilka poniższych elementów:
- gwarantowany albo wyjątkowo wysoki zysk,
- presję na natychmiastową decyzję,
- kontakt z nieznanego numeru,
- prośbę o instalację programu do zdalnego pulpitu,
- polecenie zakupu kryptowaluty przez Bitcoin ATM,
- przesłany przez obcą osobę kod QR,
- żądanie podania frazy odzyskiwania,
- obowiązek zapłacenia przed wypłatą zysku,
- zakaz kontaktowania się z bankiem lub rodziną,
- obietnicę odzyskania wcześniej utraconych pieniędzy,
- brak możliwości samodzielnej wypłaty środków,
- niejasne dane firmy.
Im większy obiecywany zwrot, tym większe powinno być podejrzenie dotyczące poziomu ryzyka. Szwajcarskie NCSC zaleca, aby nie ulegać presji sprzedawców oraz sprawdzać podejrzane platformy między innymi na liście ostrzeżeń FINMA.
Jak chronić się przed oszustwami związanymi z kryptowalutami?
Sprawdź firmę przed wpłatą
Zweryfikuj nazwę przedsiębiorstwa, adres, osoby zarządzające, regulamin oraz informacje o nadzorze. Sprawdź listę ostrzeżeń FINMA i wyszukaj, czy regulator nie opublikował informacji o danym podmiocie.
Brak firmy na liście ostrzeżeń nie jest automatycznym potwierdzeniem jej wiarygodności. Lista może nie obejmować wszystkich działających oszustów.
Nie ufaj gwarantowanym zyskom
Każda inwestycja wiąże się z ryzykiem. Nikt nie jest w stanie zagwarantować konkretnej stopy zwrotu z Bitcoina, Ethereum lub innych kryptowalut.
Nigdy nie podawaj frazy odzyskiwania
Fraza odzyskiwania daje pełny dostęp do portfela. Nie należy wpisywać jej na stronach internetowych ani przekazywać pracownikom pomocy technicznej.
Prawdziwy operator portfela lub giełdy nie potrzebuje frazy odzyskiwania do rozwiązania problemu.
Nie instaluj aplikacji na polecenie konsultanta
Programy do zdalnego dostępu pozwalają innej osobie sterować komputerem lub telefonem. Oszust może za ich pomocą zalogować się do banku, giełdy lub portfela.
Włącz dodatkowe zabezpieczenia
Korzystaj z:
- unikalnych haseł,
- menedżera haseł,
- uwierzytelniania dwuskładnikowego,
- blokady wypłat,
- listy zaufanych adresów,
- powiadomień o logowaniu,
- aktualnego oprogramowania.
Nie działaj pod presją
Przerwij rozmowę i samodzielnie skontaktuj się z daną instytucją, używając numeru znalezionego na jej oficjalnej stronie. Nie korzystaj z numeru podanego przez rozmówcę.
Nie skanuj nieznanych kodów QR w Bitcoin ATM
Kod QR może zawierać adres portfela oszusta. Przed potwierdzeniem transakcji sprawdź, czy adres należy do Ciebie lub do znanego odbiorcy.
Co zrobić po wykryciu oszustwa kryptowalutowego?
Jeżeli podejrzewasz, że doszło do oszustwa:
- Natychmiast przerwij kontakt z oszustem.
- Nie przesyłaj kolejnych pieniędzy, nawet jeśli obiecuje wypłatę.
- Zabezpiecz wiadomości, numery telefonów, adresy e-mail i zrzuty ekranu.
- Zapisz adres portfela odbiorcy oraz identyfikator transakcji TXID.
- Zanotuj datę, godzinę, kwotę, rodzaj kryptowaluty i używaną sieć.
- Jeżeli transakcja została wykonana w Bitcoin ATM, zapisz lokalizację urządzenia i zachowaj potwierdzenie.
- Skontaktuj się z operatorem giełdy, portfela lub Bitcoin ATM.
- Zgłoś sprawę lokalnej policji.
- Zgłoś podejrzaną stronę lub wiadomość do szwajcarskiego NCSC.
- Jeżeli sprawa dotyczy podejrzanego dostawcy usług finansowych, przekaż informacje do FINMA.
- Zmień hasła i wyłącz zdalny dostęp do urządzeń.
- Przenieś pozostałe kryptowaluty do nowego portfela, jeżeli fraza odzyskiwania została ujawniona.
Nie należy wierzyć osobom, które po oszustwie kontaktują się z obietnicą odzyskania środków w zamian za kolejną opłatę. Może to być tzw. recovery scam.
Czy można odzyskać kryptowaluty wysłane oszustowi?
Odzyskanie kryptowaluty może być trudne, ponieważ zatwierdzonej transakcji blockchain nie można zwyczajnie anulować. Nie oznacza to jednak, że nie warto zgłaszać sprawy.
Adresy portfeli i przepływy środków są widoczne w publicznych blockchainach. Policja, giełdy i wyspecjalizowane podmioty mogą analizować drogę transferu. Jeżeli środki trafią na platformę wymagającą weryfikacji użytkowników, w określonych okolicznościach możliwe jest powiązanie adresu z konkretnym kontem.
Szybkie zgłoszenie zwiększa szansę na zabezpieczenie informacji, dlatego należy zachować TXID, adres odbiorcy i całą historię kontaktu.
Podsumowanie
Scam kryptowalutowy może rozpocząć się od atrakcyjnej reklamy, telefonu z banku, wiadomości od rzekomego doradcy albo prośby o pomoc od znajomej osoby. Najczęściej oszuści wykorzystują presję, strach i obietnicę wysokiego zysku.
Najważniejszą zasadą jest samodzielna weryfikacja każdej transakcji. Nie należy przekazywać frazy odzyskiwania, instalować programów do zdalnego dostępu ani wysyłać kryptowalut na adres wskazany przez nieznanego konsultanta.
Bitcoin ATM powinien służyć do realizowania własnej, świadomej transakcji. Jeżeli ktoś przez telefon poleca wpłatę gotówki, przesyła kod QR i twierdzi, że w ten sposób zabezpieczysz swoje pieniądze, należy przerwać rozmowę i nie wykonywać transakcji.
Artykuł ma charakter edukacyjny i nie stanowi porady inwestycyjnej ani prawnej.
Najczęściej zadawane pytania
Najczęstsze sygnały ostrzegawcze to gwarancja wysokiego zysku, presja na szybką wpłatę, brak jasnych danych firmy oraz problemy z wypłatą środków. Podejrzana jest również prośba o podanie frazy odzyskiwania, instalację programu do zdalnego dostępu lub przesłanie kryptowaluty na wskazany przez konsultanta adres.
Nie. Policja, bank, urząd ani operator Bitcoin ATM nie proszą o wpłacenie gotówki do automatu i przesłanie kryptowaluty na „bezpieczny portfel”. Taka instrukcja jest jednym z najczęstszych sygnałów oszustwa.
Tak. Kod QR może zawierać adres portfela należącego do oszusta. Przed wykonaniem transakcji należy upewnić się, że adres należy do użytkownika lub do znanego i samodzielnie zweryfikowanego odbiorcy.
Zatwierdzonej transakcji blockchain zazwyczaj nie można anulować. W przypadku podejrzenia oszustwa należy jednak jak najszybciej skontaktować się z operatorem urządzenia, zachować potwierdzenie transakcji i zgłosić sprawę policji.
Należy natychmiast przerwać kontakt, nie przesyłać kolejnych środków i zabezpieczyć wszystkie dowody. Warto zachować adres portfela, identyfikator transakcji TXID, wiadomości, numery telefonów, zrzuty ekranu i potwierdzenia wpłat.
Gwarancja wysokiego lub stałego zysku jest bardzo poważnym sygnałem ostrzegawczym. Rynek kryptowalut jest zmienny i żadna wiarygodna firma nie może zagwarantować określonego zwrotu bez ryzyka.
Należy sprawdzić dane firmy, regulamin, adres, historię domeny, opinie z niezależnych źródeł oraz możliwość wypłaty niewielkiej kwoty. W Szwajcarii warto również sprawdzić listę ostrzeżeń FINMA.
Tak. Oszuści mogą dowolnie zmieniać saldo i wyniki widoczne w panelu użytkownika. Wyświetlany zysk nie oznacza, że środki rzeczywiście znajdują się na giełdzie lub zostały zainwestowane.
Przypadek oszustwa należy zgłosić lokalnej policji oraz szwajcarskiemu Narodowemu Centrum Cyberbezpieczeństwa. Jeżeli sprawa dotyczy podejrzanej firmy finansowej, informacje można również przekazać do FINMA.
