Bitcoin to cyfrowy system przesyłania wartości, który działa bez jednego centralnego operatora. Pozwala użytkownikom wysyłać środki bezpośrednio pomiędzy adresami, bez konieczności zatwierdzania każdej transakcji przez bank, operatora karty lub inną instytucję finansową.
Jednostką używaną w tej sieci jest BTC, potocznie nazywany bitcoinem. Nie występuje on w postaci fizycznych banknotów ani monet. Informacje o posiadanych środkach i wykonanych transakcjach są zapisywane cyfrowo oraz sprawdzane przez komputery uczestniczące w sieci.
Bitcoin jest najstarszą i najbardziej rozpoznawalną kryptowalutą, ale nie jest synonimem całego rynku kryptowalut. Ethereum, stablecoiny i pozostałe aktywa cyfrowe mogą działać według zupełnie innych zasad. Szersze omówienie tego tematu znajduje się w poradniku Co to są kryptowaluty i jak działają?.
Co to jest Bitcoin?
Słowo Bitcoin może odnosić się jednocześnie do kilku powiązanych ze sobą elementów:
- sieci Bitcoin, czyli komputerów komunikujących się ze sobą i sprawdzających transakcje
- protokołu Bitcoin, czyli zestawu reguł określających sposób działania systemu
- BTC, czyli cyfrowej jednostki przesyłanej pomiędzy użytkownikami
Bitcoin nie jest pojedynczą aplikacją, firmą ani bankiem internetowym. Nie posiada centrali, właściciela ani zarządu decydującego o saldach użytkowników. Poszczególne osoby i firmy mogą tworzyć portfele, giełdy oraz inne usługi wykorzystujące Bitcoin, ale nie są właścicielami samej sieci.
Z perspektywy użytkownika Bitcoin może przypominać cyfrową gotówkę. Środki można otrzymać na własny adres, a następnie przesłać do innego użytkownika. W odróżnieniu od tradycyjnego przelewu operacja nie musi przechodzić przez centralny system bankowy.
Bitcoin, BTC i satoshi - co oznaczają te pojęcia?
W praktyce określenia Bitcoin i BTC są często używane zamiennie, jednak nie oznaczają dokładnie tego samego.
Bitcoin to nazwa całego systemu i sieci.
BTC to oznaczenie jednostki rozliczeniowej używane między innymi na giełdach, w portfelach i serwisach finansowych.
Jeden BTC można podzielić na 100 milionów mniejszych jednostek. Najmniejsza z nich nazywa się satoshi:
1 BTC = 100 000 000 satoshi
Oznacza to, że nie trzeba kupować ani przesyłać całego Bitcoina. Można posiadać na przykład 0,01 BTC, 0,001 BTC lub jeszcze mniejszą część. Podzielność pozwala korzystać z sieci niezależnie od aktualnej ceny jednego BTC.
Dlaczego Bitcoin powstał?
W tradycyjnych płatnościach elektronicznych pomiędzy nadawcą i odbiorcą zazwyczaj znajduje się zaufany pośrednik. Może to być bank, operator karty, aplikacja płatnicza lub inna instytucja prowadząca centralny rejestr.
Pośrednik sprawdza między innymi, czy użytkownik ma odpowiednie środki i czy nie próbuje wydać tych samych pieniędzy więcej niż raz. W systemie cyfrowym bez centralnego administratora rozwiązanie tego problemu jest znacznie trudniejsze, ponieważ dane można łatwo kopiować.
Bitcoin został zaprojektowany jako odpowiedź na problem podwójnego wydawania cyfrowych jednostek. Zamiast powierzać kontrolę jednej instytucji, system wykorzystuje:
- podpisy kryptograficzne
- publiczną historię transakcji
- niezależną weryfikację przez uczestników sieci
- wspólne zasady określające, które transakcje są prawidłowe
Dzięki temu dwie strony mogą przesłać wartość przez internet bez konieczności korzystania z jednego centralnego rejestru prowadzonego przez pośrednika. Taki cel został przedstawiony w oryginalnym dokumencie opisującym Bitcoin jako elektroniczny system gotówkowy typu peer-to-peer.
Kto stworzył Bitcoin?
Koncepcję Bitcoina przedstawiła osoba lub grupa osób posługująca się pseudonimem Satoshi Nakamoto.
W 2008 roku opublikowany został dokument zatytułowany „Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System”. Opisywał on sposób przesyłania płatności bezpośrednio pomiędzy użytkownikami oraz metodę zabezpieczenia systemu przed podwójnym wydawaniem tych samych jednostek.
Sieć Bitcoin rozpoczęła działanie w 2009 roku. Tożsamość Satoshiego Nakamoto nie została jednoznacznie potwierdzona.
Bitcoin nie jest jednak obecnie zarządzany przez jego twórcę. Oprogramowanie ma charakter otwarty, a nad jego rozwojem pracują niezależni programiści. Proponowane zmiany nie zaczynają automatycznie obowiązywać w całej sieci. Muszą zostać dobrowolnie przyjęte przez jej uczestników.
Jak działa Bitcoin w prostych słowach?
Dokładne zasady techniczne są rozbudowane, jednak podstawową transakcję można przedstawić w kilku etapach.
1. Użytkownik przygotowuje transakcję
Nadawca wskazuje kwotę oraz adres, na który chce przesłać BTC. Robi to za pomocą portfela obsługującego sieć Bitcoin.
Portfel nie przechowuje fizycznych monet. Zarządza danymi potrzebnymi do potwierdzenia, że użytkownik ma prawo dysponować określonymi środkami.
2. Transakcja zostaje podpisana
Portfel wykorzystuje klucz prywatny do utworzenia cyfrowego podpisu. Podpis stanowi dowód, że transakcję zatwierdziła osoba mająca kontrolę nad odpowiednimi środkami.
Sam klucz prywatny nie jest wysyłany do odbiorcy ani publikowany w sieci.
3. Informacja trafia do sieci
Podpisana transakcja jest przekazywana pomiędzy węzłami, czyli komputerami używającymi oprogramowania Bitcoin.
Każdy węzeł może samodzielnie sprawdzić między innymi:
- czy podpis jest prawidłowy
- czy wskazane środki istnieją
- czy nie zostały już wcześniej wydane
- czy transakcja przestrzega reguł sieci
Nieprawidłowa transakcja zostaje odrzucona.
4. Transakcja zostaje zapisana
Poprawne transakcje są grupowane i dodawane do wspólnej historii. Proces tworzenia nowych bloków jest związany z miningiem Bitcoina.
Po zapisaniu transakcji w bloku otrzymuje ona pierwsze potwierdzenie. Każdy kolejny blok zwiększa liczbę potwierdzeń i utrudnia zmianę wcześniejszego zapisu.
5. Odbiorca może korzystać ze środków
Portfel odbiorcy odczytuje dane z sieci i pokazuje otrzymaną kwotę. Odbiorca może później utworzyć własną transakcję i przesłać BTC dalej.
Szczegóły dotyczące zapisywania danych rozwija osobny artykuł o tym, co to jest blockchain i jak działa.
Co oznacza decentralizacja Bitcoina?
Decentralizacja oznacza, że Bitcoin nie jest obsługiwany przez jeden centralny komputer, bank lub urząd.
Zadania potrzebne do działania sieci są rozdzielone pomiędzy różnych uczestników:
- użytkownicy tworzą i odbierają transakcje
- węzły sprawdzają zgodność transakcji z regułami
- minerzy uczestniczą w tworzeniu nowych bloków
- programiści przygotowują i analizują propozycje zmian
- właściciele węzłów decydują, jaką wersję oprogramowania uruchamiają
Decentralizacja nie oznacza braku zasad. Bitcoin działa właśnie dlatego, że uczestnicy stosują określone reguły i odrzucają dane, które ich nie spełniają.
Żaden pojedynczy programista, miner ani operator portfela nie może samodzielnie zwiększyć swojego salda albo zmienić maksymalnej podaży dla całej sieci. Próba wprowadzenia niezgodnych zasad zostałaby odrzucona przez węzły, które nadal korzystają z dotychczasowych reguł.
Zmiany w Bitcoinie są możliwe, ale wymagają szerokiej akceptacji użytkowników i podmiotów tworzących ekosystem. Dzięki temu system nie zależy od decyzji jednego administratora.
Dlaczego podaż Bitcoina jest ograniczona?
Obowiązujące reguły sieci ograniczają maksymalną podaż do około 21 milionów BTC.
Nowe jednostki trafiają do obiegu według harmonogramu zapisanego w protokole. Liczba BTC przyznawanych za tworzenie kolejnych bloków jest okresowo zmniejszana o połowę. Wydarzenie to nazywane jest halvingiem.
Ograniczona podaż oznacza, że nie można dowolnie tworzyć nowych bitcoinów w reakcji na decyzję jednej instytucji. Węzły sprawdzają, czy liczba nowych jednostek jest zgodna z regułami. Blok zawierający zbyt wysoką nagrodę zostałby przez nie odrzucony.
Nie oznacza to jednak, że cena Bitcoina musi rosnąć. Ograniczona dostępność jest tylko jednym z wielu czynników wpływających na jego wartość. Jeżeli popyt spada, kurs może obniżyć się nawet przy niezmiennej maksymalnej podaży.
Skąd bierze się wartość Bitcoina?
Bitcoin nie ma ceny ustalanej przez bank centralny ani jednego operatora. Jego kurs powstaje na rynku w wyniku transakcji zawieranych przez kupujących i sprzedających.
Na wartość BTC mogą wpływać między innymi:
Ograniczona podaż
Uczestnicy sieci mogą z dużym wyprzedzeniem sprawdzić zasady emisji nowych jednostek. Maksymalna podaż nie zależy od bieżącej decyzji jednej firmy lub instytucji.
Możliwość przesyłania wartości
BTC można przesyłać bezpośrednio pomiędzy adresami. Sieć działa niezależnie od godzin pracy banków, chociaż dostępność konkretnego portfela, giełdy lub Bitcoin ATM może być ograniczona.
Podzielność
Jeden BTC można podzielić na 100 milionów satoshi. Pozwala to przesyłać zarówno większe, jak i bardzo małe wartości.
Rozpoznawalność i infrastruktura
Wokół Bitcoina powstały portfele, giełdy, systemy płatnicze, usługi finansowe oraz Bitcoin ATM. Im większa liczba użytkowników i dostępnych usług, tym łatwiejsze może być korzystanie z BTC.
Zaufanie do reguł sieci
Część użytkowników przypisuje Bitcoinowi wartość, ponieważ jego podaż i sposób zatwierdzania transakcji wynikają z publicznie dostępnych reguł, a nie z decyzji jednego emitenta.
Wartość rynkowa nie jest jednak gwarantowana. Cena może zmieniać się bardzo szybko pod wpływem popytu, sytuacji gospodarczej, przepisów, płynności rynku, wydarzeń politycznych oraz nastrojów inwestorów.
Do czego można używać Bitcoina?
Bitcoin może pełnić różne funkcje w zależności od potrzeb użytkownika.
Przesyłanie środków
BTC można wysłać do innego użytkownika bezpośrednio na jego adres. Odbiorca może znajdować się w tym samym kraju lub w innej części świata.
Płatności
Bitcoin może służyć do płacenia za towary i usługi, jeżeli sprzedawca zgadza się przyjąć taką formę rozliczenia. Nie każdy sklep lub usługodawca obsługuje BTC.
Samodzielne przechowywanie wartości
Użytkownik może przechowywać BTC we własnym portfelu i samodzielnie kontrolować dane umożliwiające wykonanie transakcji. Wiąże się to jednak z odpowiedzialnością za ochronę kluczy.
Inwestowanie i spekulacja
Bitcoin jest również kupowany z oczekiwaniem wzrostu ceny. Taki zakup wiąże się z wysokim ryzykiem, ponieważ kurs może zarówno wzrosnąć, jak i gwałtownie spaść.
Wymiana na gotówkę
W wybranych urządzeniach można kupować BTC za banknoty lub sprzedawać kryptowaluty z odbiorem gotówki. Szczegółowy przebieg tych operacji opisują osobne poradniki:
- Jak kupić Bitcoin za gotówkę
- Jak sprzedać kryptowaluty online i odebrać gotówkę w Bitcoin ATM?
- Gdzie znajdują się Bitcoin ATM w Szwajcarii na mapie?
Dzięki rozdzieleniu tych tematów można poznać podstawy Bitcoina bez łączenia ich z techniczną instrukcją obsługi automatu.
Czy Bitcoin jest anonimowy?
Bitcoin nie zapewnia pełnej anonimowości. Jest systemem pseudonimowym.
Adres Bitcoin nie musi zawierać imienia, nazwiska ani adresu zamieszkania. Transakcje są jednak zapisywane w publicznej historii. Można w niej sprawdzić między innymi:
- adresy uczestniczące w transferze
- przesłaną wartość
- moment wykonania transakcji
- wcześniejszą aktywność danego adresu
- liczbę potwierdzeń
Jeżeli adres zostanie powiązany z konkretną osobą, możliwe staje się analizowanie związanych z nim transakcji. Do takiego powiązania może dojść na przykład podczas korzystania z usługi wymagającej identyfikacji klienta lub po publicznym udostępnieniu własnego adresu.
Z tego powodu nie należy traktować Bitcoina jako systemu gwarantującego całkowicie niewidoczne płatności.
Czy Bitcoin jest bezpieczny?
Bezpieczeństwo Bitcoina należy rozpatrywać na dwóch poziomach.
Bezpieczeństwo sieci
Sieć wykorzystuje kryptografię, niezależną weryfikację oraz mechanizm konsensusu. Każdy węzeł może sprawdzać zgodność transakcji z regułami.
Zmiana dobrze potwierdzonej transakcji wymagałaby ponownego wykonania znacznej pracy oraz konkurowania z pozostałą częścią sieci. Wraz z kolejnymi potwierdzeniami prawdopodobieństwo skutecznej zmiany wcześniejszego zapisu maleje.
Nie oznacza to jednak, że każdy serwis, aplikacja lub firma związana z Bitcoinem jest automatycznie bezpieczna.
Bezpieczeństwo użytkownika
Najczęstsze zagrożenia dotyczą sposobu korzystania z BTC. Środki można stracić między innymi przez:
- ujawnienie frazy odzyskiwania
- utratę klucza prywatnego
- wysłanie BTC na niewłaściwy adres
- zeskanowanie kodu QR należącego do oszusta
- korzystanie z fałszywej aplikacji
- pozostawienie środków u niewiarygodnego pośrednika
- podjęcie decyzji pod wpływem obietnicy gwarantowanego zysku
Potwierdzona transakcja Bitcoin nie może zostać cofnięta przez bank ani operatora karty. Zwrot jest zazwyczaj możliwy tylko wtedy, gdy odbiorca dobrowolnie odeśle środki.
FINMA zwraca również uwagę na ryzyko związane z przechowywaniem kryptowalut przez zewnętrzne podmioty. Znaczenie mają między innymi zabezpieczenia techniczne, sposób oddzielenia aktywów klientów oraz zasady obowiązujące w razie niewypłacalności usługodawcy. Kryptowaluty pozostają przy tym aktywami o wysokiej zmienności, przy których możliwe są znaczne straty.
Czy Bitcoin jest legalny w Szwajcarii?
W Szwajcarii można posiadać, kupować i sprzedawać Bitcoin. Transakcje związane z BTC nie znajdują się poza obowiązującym prawem.
Bitcoin nie jest jednak oficjalnym środkiem płatniczym Szwajcarii. Oficjalną jednostką pieniężną pozostaje frank szwajcarski. Sprzedawca nie ma więc ogólnego obowiązku przyjmowania BTC.
Zapłata Bitcoinem jest możliwa, jeżeli obie strony zgadzają się na taki sposób rozliczenia. Podobnie jak w przypadku innych umów, znaczenie mają ustalone warunki transakcji.
Firmy świadczące określone usługi związane z kryptowalutami mogą podlegać przepisom dotyczącym między innymi przeciwdziałania praniu pieniędzy, identyfikacji klientów, usług finansowych i przechowywania aktywów. Sam fakt prowadzenia działalności w Szwajcarii nie oznacza jednak, że każdy usługodawca jest nadzorowany w identyczny sposób.
Jak Bitcoin jest opodatkowany w Szwajcarii?
Szwajcarska Federalna Administracja Podatkowa traktuje kryptowaluty płatnicze, takie jak Bitcoin, jako możliwe do wyceny, zbywalne i niematerialne składniki majątku.
Osoba prywatna powinna co do zasady wykazać posiadane BTC w deklaracji podatkowej. Wartość jest uwzględniana przy kantonalnym podatku od majątku według wartości rynkowej na koniec okresu podatkowego. Jeżeli nie ma dostępnego oficjalnego kursu wyceny, zastosowanie może mieć cena zakupu przeliczona na franki szwajcarskie.
Samo posiadanie BTC zazwyczaj nie powoduje powstania dochodu podlegającego opodatkowaniu. Zyski ze sprzedaży składników majątku prywatnego są zasadniczo traktowane jako prywatne zyski kapitałowe i mogą być zwolnione z podatku dochodowego. Odpowiadających im strat zwykle nie można odliczyć.
Inaczej może wyglądać sytuacja osoby prowadzącej profesjonalny handel lub działalność gospodarczą. W takim przypadku zyski mogą zostać uznane za dochód z działalności zarobkowej.
Dokładne rozliczenie zależy od sposobu korzystania z BTC, skali aktywności oraz przepisów kantonalnych. Przy większych kwotach lub częstych transakcjach wskazana jest konsultacja z doradcą podatkowym.
Co warto wiedzieć przed pierwszym użyciem Bitcoina?
Przed odebraniem lub wysłaniem BTC warto poznać kilka podstawowych zasad:
- Zrozum, kto kontroluje środki.
Sprawdź, czy klucze są przechowywane przez Ciebie, czy przez zewnętrzną firmę. - Nigdy nie udostępniaj frazy odzyskiwania.
Nie jest ona potrzebna do otrzymania BTC ani do wykonania standardowej weryfikacji. - Sprawdzaj adres przed wysłaniem.
Porównaj przynajmniej początek i koniec adresu wyświetlonego w portfelu. - Nie używaj kodu QR przesłanego przez nieznaną osobę.
Taki kod może prowadzić bezpośrednio do portfela oszusta. - Pierwszą operację wykonaj na niewielkiej kwocie.
Pozwala to sprawdzić działanie portfela oraz poprawność adresu. - Nie traktuj wzrostu ceny jako gwarancji.
Bitcoin pozostaje aktywem o dużej zmienności i może stracić znaczną część wartości.
Szczegółowe porównanie sposobów przechowywania znajduje się w artykule o portfelach kryptowalutowych.
Najważniejsze zalety Bitcoina
Do cech, które przyciągają użytkowników Bitcoina, należą:
- brak jednego centralnego operatora
- przewidywalne zasady emisji
- ograniczona maksymalna podaż
- możliwość bezpośredniego przesyłania wartości
- podział jednego BTC na 100 milionów satoshi
- publiczna możliwość sprawdzania transakcji
- działanie sieci niezależnie od godzin pracy banków
- możliwość samodzielnego kontrolowania środków
Nie każda z tych cech będzie zaletą dla każdego użytkownika. Samodzielna kontrola oznacza również większą odpowiedzialność za ochronę danych potrzebnych do wykonania transakcji.
Najważniejsze ryzyka Bitcoina
Bitcoin wiąże się również z istotnymi ograniczeniami:
- cena BTC może gwałtownie się zmieniać
- utrata klucza może oznaczać trwałą utratę dostępu
- potwierdzonej transakcji zwykle nie można anulować
- środki wysłane na błędny adres mogą być niemożliwe do odzyskania
- fałszywe platformy i doradcy wykorzystują Bitcoin do oszustw
- zewnętrzny usługodawca może zostać zaatakowany lub stać się niewypłacalny
- korzystanie z BTC może powodować obowiązki podatkowe i dokumentacyjne
- nie każdy sprzedawca akceptuje Bitcoin jako zapłatę
Bitcoin pozwala ograniczyć zależność od centralnego pośrednika, ale nie usuwa ryzyka. Część odpowiedzialności, którą w tradycyjnym systemie przejmuje bank, spoczywa bezpośrednio na użytkowniku.
Podsumowanie
Bitcoin jest zdecentralizowaną siecią umożliwiającą przesyłanie cyfrowej wartości bez jednego centralnego operatora. Jednostką działającą w tej sieci jest BTC, który można dzielić na mniejsze części nazywane satoshi.
Prawidłowość transakcji jest sprawdzana przez niezależne węzły, a historia operacji pozostaje zapisana we wspólnym rejestrze. Obowiązujące zasady ograniczają maksymalną podaż do około 21 milionów BTC.
Wartość Bitcoina wynika z popytu rynkowego, ograniczonej podaży, użyteczności sieci i zaufania jej użytkowników. Nie jest jednak gwarantowana przez państwo, bank ani emitenta. Cena może podlegać znacznym wahaniom.
W Szwajcarii można legalnie posiadać i wykorzystywać Bitcoin, ale BTC nie jest oficjalnym środkiem płatniczym. Posiadane środki należy również uwzględnić zgodnie z właściwymi zasadami podatkowymi.
Przed pierwszą transakcją warto zrozumieć sposób kontroli środków, przygotować odpowiedni portfel i poznać podstawowe zasady bezpieczeństwa. Dopiero kolejnym krokiem powinien być wybór sposobu zakupu, sprzedaży lub przechowywania BTC.
Najczęściej zadawane pytania
Bitcoin to zdecentralizowana sieć cyfrowych płatności oraz jednostka wartości oznaczana jako BTC. Pozwala przesyłać środki bezpośrednio pomiędzy użytkownikami bez jednego centralnego operatora.
Bitcoin jest nazwą całej sieci i protokołu. BTC to oznaczenie jednostki przesyłanej w tej sieci. W codziennym języku oba określenia często są stosowane zamiennie.
Nie. Bitcoin jest jedną z kryptowalut. Pozostałe projekty, takie jak Ethereum, stablecoiny i inne aktywa cyfrowe, mogą mieć odmienne zasady, zastosowania oraz sposoby emisji.
Bitcoin nie jest kontrolowany przez jedną firmę, osobę ani instytucję. Reguły są sprawdzane przez niezależne węzły, a użytkownicy samodzielnie decydują, z jakiego oprogramowania korzystają.
Nie. Jeden BTC dzieli się na 100 milionów satoshi. Można więc posiadać lub przesyłać tylko niewielką część Bitcoina.
Bitcoin nie jest zabezpieczony fizycznym złotem ani gwarancją banku centralnego. Jego cena zależy od popytu, podaży, użyteczności sieci, płynności rynku i zaufania uczestników.
Kod źródłowy można skopiować i na jego podstawie utworzyć inną sieć. Taka kopia nie staje się jednak automatycznie Bitcoinem, ponieważ nie posiada tej samej historii transakcji, uczestników ani akceptacji. Reguły sieci zapobiegają natomiast wydaniu tych samych BTC dwa razy.
Nie całkowicie. Adresy nie muszą zawierać danych osobowych, ale historia transakcji jest publiczna. Bitcoin jest dlatego określany jako system pseudonimowy.
Potwierdzonej transakcji zazwyczaj nie można anulować przez bank lub operatora. Zwrot środków wymaga najczęściej wykonania nowej transakcji przez odbiorcę.
Tak. Bitcoin można legalnie posiadać, kupować, sprzedawać i używać, jeżeli strony zgadzają się na taką formę rozliczenia. BTC nie jest jednak oficjalnym środkiem płatniczym Szwajcarii.
Co do zasady tak. Posiadane BTC należy uwzględnić jako składnik majątku według zasad obowiązujących w danym kantonie. Prywatne zyski kapitałowe są zasadniczo zwolnione z podatku dochodowego, ale profesjonalny handel może być rozliczany inaczej.
Nie ma inwestycji pozbawionej ryzyka. Bitcoin charakteryzuje się dużą zmiennością ceny, a jego wartość może znacząco spaść. Możliwa jest utrata części lub całości przeznaczonych środków.
